Pompoen

PompoenbIn september komt de oogst van allerlei vruchtgewassen goed op gang. Pompoen is een gewas dat ook in de tijd van de bijbel bekend was. De Israëlieten waren er mee vertrouwd toen zij in Egypte verbleven. Tijdens hun tocht door de woestijn, op weg naar het land van beloften, verlangt het volk terug naar de vleespotten in Egypte en de meloenen.

Munt (Mentha sp.)

muntbNiet alleen de oogst van allerlei vruchten, maar ook die van kruiden gaat door tot in oktober. Munt is een plant die al in de bijbel wordt genoemd. Er zijn verschillende muntsoorten, wilde en gekweekte, zoals pepermunt, kruizemunt en groene munt.. Het is een aromatisch kruid.
In de bijbel wordt munt genoemd als één van de gekweekte planten waarvoor zogenaamde tienden betaald moesten worden: ‘Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, schijnheiligen; u draagt een tiende af van munt, anijs en komijn, maar wat het zwaarst weegt in de wet verwaarloost u: recht, barmhartigheid en trouw!’ (Matteüs 23,23 zie ook Lucas 11,42). Munt werd gebruikt bij het bereiden van maaltijden en als strooikruid in de synagogen. Later ook in de kerken vanwege de frisse geur die het verspreid als op de blaadjes getrapt wordt. Door de geur en de bruine stengels wordt ze ‘bruin-heilige’ genoemd.

Volgens een legende uit Italië zou Maria, na de dood van Jezus, zich dagenlang gevoed hebben met groene munt (Mentha viridus). In Italië wordt het kruid dan ook het ‘kruid van Maria’ of ‘heilig kruid’ genoemd. In Frankrijk draagt ze de volksnaam ‘Menthe de Notre-Dame’ ofwel ‘Onze-Lieve-Vrouwe-Munt’. Ook in Duitsland kent men deze volksnaam. Munt wordt van oudsher ook gebruikt als geneesmiddel. Tegenwoordig wordt ook munt-thee gedronken.

 

Mierikswortel (Armoracia rusticana)

In dezelfde nacht moet het vlees gegeten worden met ongezuurd brood en bittere kruiden\ (Exodus 12,8). Het eten van brood met bittere kruiden, is in de joodse traditie gebleven.
Als zij in huiselijke kring Pesach vieren ligt op de speciale gedekte Sedertafel op een schotel een stukje mierikswortel als herinnering aan de bittere tijd tijdens de onderdrukking in Egypte. Bitter als smaak van herinnering aan een bittere periode die vaak voorafgaat aan bevrijding. Bitter om het leed op aarde in herinnering te brengen, dichtbij en veraf.

Druif (Vitis vinifera)

druifbOktober is de maand van de druivenoogst.De wijngaard is een algemeen beeld van de aarde die bebouwd wordt. Noach, isj-adama, betekent ‘man van aarde’. Noach was de eerste die een wijngaard plantte.

De druif behoort tot één van de vruchten vanhet beloofde land: ‘een land met tarwe, gerst, wijnstokken, vijgen en granaatappels, een land met vette olijven en honing’ (Deuteronomium 8,8).

Als Mozes mannen uitzendt om het land Kanaän te verkennen, komen zij na veertig dagen van hun verkenningstocht terug. Zij waren doorgedrongen in het dal Eskol ‘en sneden daar een wijnrank af met een druiventros, die zij met twee man aan een stok moesten dragen (…) Eskol heeft zijn naam te danken aan de druiventros die de Israëlieten daar hebben afgesneden’ (Numeri 12,23-24). Het beeld van overvloegd komt ook terug in de zegen van Jakob voor zijn zonen: ‘Aan de wijnstok bindt hij zijn ezelin, aan de wingerd zijn edele volbloed; hij was zijn gewaar in de wijn, zijn mantel in het bloed van de druiven’ (Genesis 49,11).

‘De wijngaard van de HEER van de machten is het huis van Israël,
zijn bevoorrechte planten zijn de mensen van Juda.
Hij hoopte op recht,
maar Hij zag onrecht,
Hij zag geen betrachting,
maar verkrachting van recht’ (Jesaja 5,7).

Daarom wordt de wijngaard die dus geen vruchten draagt aan verwildering prijsgegeven (Het lied van de wijngaard, Jesaja 5,1-7).
Het beeld van ‘onder zijn wingerd zitten of onder zijn vijgeboom’ (Micha 4,4) is een beeld van veiligheid en vrede: ‘dan smeden zijn hun zwaarden om tot ploegscharen en hun speerpunten tot snoeimessen’ (Micha 4,3).

In het tweede testament wordthet beeld van de wijngaard gebruikt in enkele gelijkenissen (zie Matteüs 20,1-16; Matteüs 21,33-46). Het evangelie van Johannes kent een zevental ‘Ik-ben’ uitdrukkingen. in één daarvan zegt Jezus: ‘Ik ben de ware wijnstok en mijn vader is de wijngaardenier’ (Johannes 15,1). In deze beeldtaal zijn de volgelingen van Hem de ranken die vrucht zullen dragen. Aan die vruchten kun je zien of ze echt verbonden zijn met de wijnstok: ‘Je vrouw is een vruchtbare wingerd die bloeit binnen in je huis; je kinderen staan rond de tafel geschaard als jonge olijfbomen. Ja, die zegen is voor de man die ontzag kent voor de HEER’ (Psalm 128,3-4).

 

Basilicum

BasilicumbBasilios betekent ‘Heer’, de naam van een belangrijke kerk ‘basiliek’ is daarvan afkomstig. Het kruid heeft deze naam gekregen door haar heerlijke geur. Basilicim is nog steeds een geliefd keukenkruid. Door haar geur wordt ze in de Oosters-orthodoxe kerken als versiering bij een kruis gebruikt bij het feest op 14 september. Dan wordt herdacht dat de moeder van keizer Constatijn het kruis van Jezus terugvond in een basilicumveld. De ‘geur van heerlijkheid’ verraadde de vindplaats. Goede geuren zijn een verwijzing naar de Eeuwige. Het branden van een reukoffers was een dagelijkse tempeldienst.

Jacobskruiskruid (Seneceo jacobaea)

JacobskruiskruidaDit zonnig gele kruid draagt de naam van Jacobus ‘de Meerdere’. HIj is in de Bijbel één van de 12 leerlingen van Jezus. Zijn gedenkdag is op 25 juli. Hij wordt vereerd in Santiago de Compostela, in het  ‘heilige veld van de sterren’ (stella betekent ster). Daar werd volgens de overlevering zijn gebeente gevonden. Rond 25 juli bloeit  het kruid met bloemen als sterretjes. Het is giftig voor paarden.