Groene spiritualiteit

aug
6
zo
Feest van de gedaanteverandering van de Heer
aug 6 hele dag

6 augustus Feest van de gedaanteverandering van de Heer

In de traditie van de oosters-orthodoxe kerken neemt men op deze dag de eerste vruchten van de oogst mee naar de kerk om ze te laten zegenen. In Griekenland zijn het de eerste druiven, in Nederland (bijvoorbeeld) de eerste appels.

Het belangrijke feest – ook wel: van “de verheerlijking van Jezus op de berg” – verwijst naar het verhaal waarin Jezus voor een kort moment in wit goddelijk licht verschijnt met Mozes en Elia (te vinden in Marcus 9, en parallelle verhalen in Matteüs en Lucas).

appels onder aan de berg.

Link schepping vieren

Link extern …

aug
10
do
Laurentius
aug 10 hele dag

10 augustus Laurentius van Rome (ca. 230-258)

Op de feestdag van Laurentius brengt de imker zijn bijen naar de heide. Laurentius stierf als martelaar op een rooster in het vuur en werd de beschermer van allen die met vuur werken zoals koks en bakkers.

Tijdens het bewind van keizer Valerianus is Laurentius hoofddiaken van de kerk in Rome. De keizer zou hem hebben gesommeerd het kerkelijk bezit aan hem te overhandigen, dat bedoeld was voor de armenzorg om ‘te helen’. Laurentius gaat met een groot aantal armen naar de keizer en zegt volgens de overlevering: Hier is het kerkelijk bezit dat nooit afneemt, maar slechts toeneemt.

Bloemen die zijn naam dragen:

  • Brunel (Brunella vulgaris), Herba St. Laurentii, Herbe de St. Laurent. Het zijn hemelsblauwe bloemen die bruin worden als door vuur verbrand.
  • Heelkruid (Sanicula europaea), Herbe de St. Laurent, Kruid van Laurentius. De naam verwijst naar ‘helen, genezen’.
aug
11
vr
Clara van Assisi
aug 11 hele dag

11 augustus Clara van Assisi (ca. 1149-1253)

Inspiratie: een helder oog voor kwetsbaarheid

Clara volgde Franciscus van Assisi en stichtte de vrouwelijke tak: Clarissen. Clara betekent helder licht. Ze werd patrones van oogzieken. Twee planten die destijds gebruikt werden bij oogkwalen kregen volksnamen die naar haar verwijzen: stinkende gouwe en ogentroost.

Oene Hek (), schapenboer op Terschelling, gebruikte dit kruid nog eind vorige eeuw. Hij zette thee met ogentroost en waste ermee de ogen van zijn schapen als het nodig was.

Clara koos voor een leven waarin vlees eten alleen voor kwetsbare zusters mogelijk was. Veel Clarissen gemeenschappen zijn in de loop der eeuwen om gezondheidsredenen weer vlees gaan eten. Het was gewoonte om rond haar sterfdag een worst bij het klooster te bezorgen als extraatje en te vragen om te bidden voor mooi weer of een andere wens te doen. In België brengt men een ei: ‘een ei voor Clara’.

In Nederland kozen de Clarissen in Megen enkele jaren geleden bewust voor terugkeer naar een verantwoorde vegetarische keuken. Zij behoren dan ook tot één van de ‘groene kloosters’. Meer weten: Link …

 

Planten: (link, zie Planten en Symboliek)

Stinkende gouwe (Chelidonium majus), Claire, ‘ogenklaar’.

Ogentroost (Euphrasia officinalis), Herbe de St. Claire, ‘ogenklaar’, ‘klaaroge’.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

aug
15
di
Maria ten hemelopneming
aug 15 hele dag

15 augustus Maria ten hemelopneming

Inspiratie: geur die tot leven wekt en vertrouwen geeft

 

Volgens een legende overdekten geurende kruiden het sterfbed van Maria, de moeder van Jezus. De kruiden werden gebruikt bij het balsemen van het lichaam: lavendel, marjolein, hysop, citroenmelisse, basilicum, rozemarijn en tijm.

Thomas, één van de leerlingen, die de bijnaam ‘ongelovige’ Thomas kreeg, was er volgens die legende niet bij toen Maria stierf. Toen hij later, op de plek waar zij stierf, deze geuren aantrof, werd hij erdoor bevangen. Ze herinneren hem aan een beeld van God: die als goede geur in de ruimte aanwezig is en de ruimte zoekt maar niet te vatten is, een geur die de doden bij het leven bewaart. Maria die ruimte had gemaakt voor haar kind, voor God, werd nu zelf opgenomen in de ruimte van de Eeuwige, wiens goede geur alles doordrenkt en kan doordringen tot in je diepste wezen.

Op deze dag worden in de kerkelijke traditie in katholieke kerken nog steeds kruidenbundels (‘kruidwis’) gezegend. Die kruidenbundel bestaat meestal uit 7 verschillende planten: twee broodgraansoorten, bijvoorbeeld tarwe en rogge, twee kruiden met een geneeskrachtige werking: duizendblad (Achillea millefolium) en boerenwormkruid (Tanacetum vulgare) en twee kruiden waarvan men dacht dat zij het onweer konden weren: alsem (Artemisia sp.) en koninginnekruid (Eupatorium cannabium), ook wel donderkruid genoemd. Met voegde daarbij ook het geveerde blad van de walnoot toe, dat uit zeven blaadjes bestaat en tegen bliksem zou beschermen.

Voor het graan in de kruidenbundel is een goede reden: deze dag van “Maria Hemelvaart”, officieel “Maria ten hemelopneming’, wordt ook wel “Onze Lieve Vrouwe halfoogst” genoemd omdat 15 augustus midden in de graanoogst valt. Men steekt dan enkele korenaren in de kruidenbundel om later de gezegende (gewijde) korenaren weer toe te voegen aan het zaaigoed: want rond 8 september, de feestdag van Maria Geboorte, wordt met de zaai van het wintergraan begonnen.

Het is de tijd waarin de bijen en de bloeiende hei te zien zijn, waarmee men Maria verbindt, zoals: “Is Maria Hemelvaart helder en klaar, dan is het een goed honingjaar” enTussen de Hoge Lieve Vrouw (15 augustus, Maria Hemel ten opneming) en de Lage Lieve Vrouw (8 september, Maria Geboorte) Vrouw zijn de honingbijen weer op schouw.”

 

Kruidenbundels

  • In Maastricht in de basiliek van O.L.V.ten Hemelopneming, worden op 15 augustus voor de kruidwis (kroetwesj) alleen takjes van het boerenwormkruid gebruikt (Tanacetum vulgare).
  • De zusters Clarissen van het klooster De Bron in Nijmegen maken kruidenbundeltjes met 7 kruiden: boerenwormkruid, duizendblad, citroenmelisse, ijzerhard (of wijnruit), marjolein, munt en salie, zegenen deze bundeltjes in de vesper op 15 augustus, waarna alle zusters en bezoekers een kruidenbundeltje krijgen.

Schikkingen

  • Zie symbolischschikken.nl klik op thema Maria en je vindt allerlei suggesties van schikkingen. Tevens is er een overzicht van zogenaamde Mariabloemen en planten die in hun naam verwijzen naar Maria.

 

Recepten

  • Recepten met honing? Kijk op www.sameneerlijketen.nl en klik op ingrediënt “Honing”
  • Link in voegen: Recept Zevenkruiden maal: Gert Vos ontwikkelde voor het boek Hemelse Spijzen een Zevenkruiden maal met verse kapucijners en geitenkaas:

Ingrediënten voor 8 personen: ( 8 borden)

800 g verse kapucijners

750 g verse geitenkaas

2 kroppen sla

200 g zwarte olijven

2 theelepelsgrof zeezout

4 theelepels basilicum

2 eetlepels tijm

2 eetlepel rozemarijn (fijngemalen)

4 theelepels marjolein

2 eetlepels citroenmelisse

4 eetlepels sesamzaad

8 eetleples hysop

2 kroppen sla

 

Voor de marinade:

2 eetlepels lavendelknoppen of bloemzaadjes

10 eetlepels olijfolie

4 eetlepels honing

2 eetlepels citroensap

 

Bereiding

  • Maak een marinade van de olijfolie, lavendelknoppen, honing en citroensap. Leg de geitenkaas een nacht in de koelkast.
  • Maal met elkaar fijn: basilicum, tijm, rozemarijn, marjolein, citroenmelisse, sesamzaad en het grove zeezout fijn.
  • Kook de jonge, verse kapucijners in 10 minuten gaar. Pluk de sla in stukken en meng het met hysop, kapucijners en olijven. Schep het mengsel op 8 borden. Snijd de geitenkaas in 8 plakken en leg die boven op de salade.

 

Vieren /Een tafelgebed (tekst Tini Brugge)

Wees gegroet Maria,

Vrouw uit het volk,

Jij kent verdriet en vreugde,

Jij kent de kracht van het kleine gebaar.

Maak ons ontvankelijk voor heil,

verscholen in kruiden en mensen,

in woorden en verhalen,

in geur en smaak,

in zorg en aandacht,

in omzien naar de hele schepping:

de aarde die ons draagt

en vruchten schenkt.

 

 

aug
16
wo
Rochus van Montpellier
aug 16 hele dag

16 augustus Rochus van Montpellier (ca. 1295 -1327)

Inspiratie: broodkruimels voor de honden
Rochus schonk na de dood van zijn ouders al zijn bezittingen aan de armen. Hij verpleegde pestlijders en werd ook zelf ziek. Volgens een legende wordt hij door engelen genezen, waarna hij enige tijd een kluizenaarsbestaan leefde in een bos. Een hondje brengt hem brood.

Meestal is het omgekeerd. Broodkruimels geef je aan honden. In een bijbelverhaal wordt de hond beeld van een gelovige, zoals Rochus, die aan weggegeven broodkruimels voldoende heeft; om je geloof te voeden is immers maar weinig nodig? (Marcus 7, 24-30)

Rochus deelde wat hij had en zorgde voor zieken. Hij wilde niet bediend worden maar zelf bedienen en zo anderen ‘heel maken’:  in de late middeleeuwen ontstonden vele gasthuizen en broederschappen die zijn naam droegen.

heelblaadje
heelblaadje

Heelblaadje

Het heelblaadje (Pulicaria dysenterica) krijgt in de (Franse) volksmond de naam Herbe de St. Roche. De Latijnse naam dysenterica verwijst naar de heelkracht die men deze plant toedichtte. Men dacht dat het bij dysenterie (de pest) diaree zou stoppen.

 

Inspiratie … ( )

  • Ancilla op ’t Rooth, claris Megen ( + 2013) ): Brood
  • ontbijttafel, werk op het land en in huis
  • brood delen, bijbelttekst

 

Links:

–   Heelblaadjes : een verbindend lint naar de kruidentuin van de Hortus in Haaren.

  • tuin Postel
  • recept Rochus-ringen

 

 

aug
20
zo
Bernardus van Clairvaux
aug 20 hele dag

20 augustus Bernardus van Clairvaux (ca. 1090 -1153)

Inspiratie: Honing, water, zoet en goed

Bernardus van Clairveaux was één van de eerste monniken in het Franse Citeaux waar de cisterziënzer orde ontstond als een afsplitsing van de benedictijner kloosterorde. Bernardus werd de grote hervormer van de cisterciënzer orde en later abt van Clairvaux. Hij wordt wel ‘honingzoete leraar’ genoemd en wordt soms afgebeeld met bijenkorf en een zwerm bijen. Honing symboliseert het goede: zoals het leven bedoeld is. Het is daarom een beeld van zegen: een land van melk en honing betekent voorspoed en vruchtbaarheid (Exodus 3,8).

Het woord ‘cisterne’ staat voor bron, een ondergronds waterbekken. De cisterciënzers wilden terugkeren naar de Bron van hun leven en kozen daarvoor dikwijls, anders dan benedictijnen, een lage nederige plaats bij het water om zich te vestigen.

De nieuw gebouwde Cisterziënzer abdij Koningshoeve in Oosterbeek bij Arnhem is één van de groene kloosters in Nederland die in deze traditie staat. Meer weten over de bezieling en praktijk van deze zusters? Klik dan hier …

 

 

 

aug
23
wo
Rosa van Lima
aug 23 hele dag

23 augustus Rosa van Lima (1586 – 1617)

Inspiratie: Rozen van liefde

 

Rosa van Lima is geboren in Lima, Peru (op 24 augustus). Haar naam betekent roos en mede daardoor werd ze de beschermheilige van rozenkwekers, bloemisten en tuinlieden. Ze wordt vaak afgebeeld met een krans van rozen of met rode rozen in haar hand.

Zij was met name een steun voor armen en indianen en werd de eerste heilige “van eigen bodem” in Zuid-Amerika.

aug
24
do
Bartlomeüs
aug 24 hele dag

24 augustus Bartlomeüs (leerling van Jezus)

Inspiratie: groeien als kool; bramen plukken?

 

Volgens het volksgeloof mag je op 24 augustus niet in de moestuin komen omdat Bartlomëus, de leerling van Jezus, dan bezig is de kolen te sluiten. Sluitkolen, zoals rode en witte kool, lijken in augustus aan een groeispurt te beginnen. Het is wonderlijk te zien hoe snel zij zich sluiten. De ‘sluitkool’ wordt beeld van een nog verhulde toekomst. De volheid en smaak zal pas later, in de herfst en winter, openbaar worden.

Volgens een andere volkswijsheid moet men “na Bartlomeüs” geen bramen meer plukken, omdat ze niet meer geschikt zouden zijn om te eten. De smaak, afhankelijk van regen en zon, zal gaan afnemen. Bramen plukken om ze in te maken, met toevoeging van suikers, kan natuurlijk wel.

 

Links:

Er kan een Bartlomeüstuin bezocht worden.

Lees meer op kerktuinen.nl

aug
28
ma
Augustinus
aug 28 hele dag

28 augustus Augustinus van Hippo (345 – 430)

Inspiratie: God ervaren in de stilte van een tuin

 

Aurelius Augustinus wordt in Hippo, in Noord-Afrika, geboren. Na een turbulent leven vindt hij volgens de overlevering in de stilte van een tuin in Noord-Italië zijn bestemming. Het samengaan van Godsontmoeting en het beeld van de tuin zijn even klassiek als inspirerend. Denk aan het paradijsverhaal, of de ontmoeting met “de tuinman” op paasmorgen.

Augustinus besluit zich te laten dopen door kerkvader Ambrosius en wordt voor velen, tot op vandaag, zelf een belangrijke gids: “Onrustig is ons hart, totdat het rust vindt in U.”  Zijn Confessiones (belijdenissen) zijn een van zijn bekendste werken. Hij wordt bisschop en kerkleraar. De levenshouding die hij zoekt en vindt, krijgt vorm in de kloostertraditie die hij sticht, de orde van Augustijnen en Augustinessen.

 

In de tuin …

” Op de plaats waar ik was,

wanneer zocht ik u daar?

En U stond gewoon voor me!

Maar ik was van mijzelf weggelopen

en kon mezelf niet meer vinden,

laat staan U!

 

Als ik mijn God liefheb …

heb ik wel zoiets lief als licht,

zoiets als een stem en als een geur,

zoiets als voedsel en als een omhelzing,

als ik mijn God liefheb:

Hij is licht en klank en geur en voedsel,

Hij is de omhelzing van mijn innerlijke mens,

waar voor mijn ziel oplicht wat niet aan plaats gebonden is,

waar klinkt wat de tijd je niet afneemt,

waar een geur is die niet op de wind verwaait,

waar smaken niet minder wordt door eten,

waar omhelzing niet loslaat door verzadiging.

Dit heb ik lief als ik mijn God liefheb.”

 

(Aurelius Augustinus)

 

Links:

  • Meer teksten over God-ontmoetingen in de natuur of een tuin, zie scheppingvieren.nl, met name het verhaal van Hans Schravesande over rust in de tuin.
  • De tuin van de zusters Augustinessen van Monica in Hilversum, genoemd naar de heilige Monica, moeder van Aurelius Augustinus kunnen we tot de groene kloosters rekenen. Deze zusters begonnen in 2013 een nieuw project: “ Cassella” met tuin en bos. Voor inspiratie, klik hier.
sep
1
vr
St. Aegidius
sep 1 hele dag

1 september Aegidius ofwel: Sint-Gilles van Nîmes (ca. 710)

Inspiratie: een appelbol

 

Aegidius leefde als kluizenaar in de Provence. Volgens een legende redde hij het leven van een hinde, die op haar beurt als dank hem haar melk schonk. Hij is onder meer de beschermheilige van bos, vee en wild. Op deze dag kregen kinderen in Vlaanderen een ‘krollemol’, een appelbol gemaakt met wittebrooddeeg: “Op Sint-Gilles hubbe we lol: op Sint-Gilles ene krollemol.’

 

Bloem

 

Recept voor de appelbol: www.sameneerlijketen.nl /herfst

 

Bloem: Vijfvingerkruid (Potentilla reptans), in de volksmond wordt dit bloemetje wel herteroosje genoemd. Het is ene evrwijzing naar de hinde die hem melk schonk.