«

Floriade, de kloostertuin = Humus voor de ziel

De kloostertuin op de Floriade in Venlo, 2012
De tuin bestaat uit een klein stukje grond, (van ongeveer 25m lengte, één korte zijde van 10 m en van 15 m) met een mini- kloostertuin. Hij is geïnspireerd door het grote complex van drie grote kloosters, kloostertuinen, parken en begraafplaatsen en omringende gebouwen dat Arnold Janssen in het Noord-Limburgse Steyl stichtte.

tuinArnold Janssen was een Duitse pater die in 1875 Steyl uitkoos als plaats om zijn congregatie van missiebroeders en -zusters op te richten. Het grote groene gebied in het hart van Steyl is inmiddels erkend als Europees Religieus Erfgoed, geboortegrond van de Sociëteit van het Woord Gods.

In de tuin zoals die op de Floriade is gerealiseerd, zijn de karakteristieke kenmerken van een kloostertuin bijeengebracht, zoals die ook te zien zijn op verschillende plekken in Kloosterdorp Steyl:

  1. Aandacht en ruimte voor verdieping en devotie: voedsel voor de ziel
  2. Nutstuinen: voedsel voor het lijf
  3. Ontspanning: voedsel voor de geest
  4. Gedachtenis: voedsel voor de herinnering

→ bekijk een korte video-impressie.

Overzicht
De kabelbaan, die hoog boven het Floriadeterrein hangt, geeft een goed overzicht van de tuin. Je ziet 5 jonge bomen met een groen labyrint met wensboom in het midden. In één van de hoeken staan kleurige bloemen. In de andere hoek staan kruiden, net als aan weerszijden van een slingerpaadje met houtsnippers. Aan de korte zijde is een moestuin, verdeeld over vier vakken en een wat groter perk. Daartussen staat een bankje.

wensboomWensboom
Het hart van de tuin, op het kruispunt van paden, wordt gemarkeerd door een boom met vrolijk wapperende gele en rode linten. De kleuren verwijzen naar het glas-in-lood-raam achter de graftombe van Arnold Janssen in Steyl. Het stelt twee handen voor, in geel en rood. Geel, als warm zonlicht om ieders levenspad te verlichten en rood, de kleur van de liefde, van het hart; de kleur van de Geest.

De boom is een wensboom. Aan de takken hangt een nestkastje waarin mensen hun wensen en gebeden kunnen achterlaten. Het kastje is gemaakt van hergebruikte materialen. Alle wensen van alle mensen zijn hier welkom, net zoals vogels uit alle windstreken.
De boom is een es (Fraxinus americana) die sterk omhoog groeit naar het licht van de zon. De es wordt in de volksmond ook wereldboom of Adamsboom genoemd. In de Elzas heet hij wonderboom omdat de bladeren van oudsher gebruikt worden om wonden te genezen.

Wereldbomen
In de tuin staan verder 5 jonge bomen, net als in Steyl. Ze verwijzen naar de 5 continenten waarin de missiebroeders en -zusters uit Steyl werken en leven.

Labyrint
De wensboom staat middenin het mini-labyrint, het hart van de tuin. Ook in Steyl ligt een labyrint naast de kerk, zoals in of bij bij veel kerken. Bijvoorbeeld in de kathedraal van Chartres (Frankrijk) en in de kerktuin van Joannes de Doper in Hoofddorp.  Een labyrint is geen doolhof waarin je eindeloos zoekt naar een uitweg maar het voert je vanzelf naar het hart, naar het centrum. Daar kun je kunt stil blijven staan vóórdat je weer naar buiten gaat, de wereld in. In het labyrint op de Floriade staat een waterschaal in het hart, als verwijzing naar de bron van leven. Hier komen vogels uit alle windrichtingen drinken.

labyrint

De Kruiden

Geur als wierook
Tussen de kruidenborder loopt een slingerpad. Slingerpaden zijn ter ontspanning. Niet zo snel mogelijk op je doel af gaan, maar je laten verleiden om al je zintuigen te gebruiken, om stil te staan, te dralen, kringelend als wierook. In Steyl leiden slingerpaadjes naar de grotten. Op de Floriade kun je slingerend door de tuin de geur van kruiden ruiken als je ze even vluchtig aanraakt. Dan komen de geuren vrij van rozemarijn, tijm en lavendel. Geur is een geheim van God, niet te grijpen, als wierook. 

Geneeskrachtige kruiden
De meeste kruiden in deze border zijn te gebruiken als geneeskruid. Vroeger werden kruidentuinen met geneeskrachtige kruiden aangelegd bij kloosters omdat op het concilie van Nicea (325) besloten was dat kloosters zieken moesten opnemen. In het Duits worden kruiden Heilkraüter genoemd. Ze helpen mensen weer 'heel', gezond, te worden. De naam van salie verwijst daarnaar, afgeleid van salvare, genezen. Jezus wordt ook wel Christus Salvator genoemd. Engelwortel kreeg haar naam omdat een engel de geneskracht van deze plant tijdens de pest aan mensen gewezen zou hebben.
Sommige kruiden dragen de naam van heiligen: Sint Janskruid en Sint Joriskruid (valeriaan). Arnica heet ook wel Sint Luciaans-wondkruid. Heelkruid, Sanicula europea, heet in België en Frankrijk Herbe de St. Laurent.

Mensen dachten vroeger dat God een teken aan planten had gegeven om te laten zien welke plant voor welke ziekte geschikt was (signatuurleer). Zo kreeg longkruid kreeg haar naam omdat de tekening op het blad lijkt op longen.

Ook tegenwoordig worden veel kruiden gebruikt voor hun geneeskrachtige werking. Kamille is steeds geliefd als huismiddeltje bij kiespijn en met de blaadjes van goudsbloem maakt missiezuster zr. Paulinia uit Steyl een verzachtende goudsbloemzalf.

Geneeskrachtige kruiden in de Floriade kloostertuin

Keukenkruiden
Andere kruiden worden vooral als keukenkruid gebruikt. Bij de rabarberplant in de Floriade kloostertuin staan keukenkruiden zoals peterselie en selderij. Verderop staan lavas, citroenmelisse en munt.

In de bijbel staat een citaat over kruiden: 'Wee jullie schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars, jullie geven tienden van munt, dille en komijn, maar veronachtzamen wat in de wet zwaarder weegt: recht, barmhartigheid en trouw' (Matteüs 23, 23).

Keukenkruiden in de  Floriade kloostertuin

De Bloemen

Ook 'gewone', mooie bloemen horen in een kloostertuin. Ze werden vroegen speciaal gekweekt om de kerk te versieren. Elke kleur bloem staat voor een bepaalde symbolische waarde. In de Floriadetuin staan vooral bloemen met de kleuren rood, paars met wat roze, blauw wit en groen in de bloemenborder.

Blauw, hemelsblauw, is de kleur van verlangen. Het is vaak de kleur die samen met wit vaak voor de kleding van Maria wordt gebruikt. Daarom speelt het ook een grote rol tijdens Mariafeesten.

Wit, feestelijk wit, wordt op feestdagen gebruikt zoals met Kerstmis en Pasen. Ook in de paastijd, de zes weken tussen Pasen en Pinksteren, wordt wit gebruikt omdat in deze periode speciaal wordt stilgestaan bij de wonderlijke kracht van opstaan uit wat kapot is. Natuurlijk is wit ook de kleur bij een doop of huwelijk: een nieuw begin.

Paars en roze zijn de kleuren die gebruikt worden in de Advent en de vastentijd tussen carnaval en Pasen. Paars staat voor voorbereiding en inkeer. Voorbereiding op het lijden dat komen gaat. Paars is ook de kleur van de mantels van priesters en koningen. Roze wordt in de donkere bezinnende periode gebruikt als herinnering aan het licht van God.

Rood is de kleur van het hart, het vuur dat je bezielt, de liefde. In de kerk verwijst het naar de geest van liefde en leven. Rood wordt gebruikt op Pinksteren als de Heilige Geest in vurige tongen op de apostelen neerdaalt. bloemRood wordt in de kerk ook op andere momenten gebruikt waarin de Geest centraal staat, zoals bij de bevestiging in een ambt of bij het vormsel.

Groen isde kleur van het nieuwe leven. Het is de kleur die in de kerk op vele 'gewone' weken in zomer, herfst en winter wordt gebruikt. Het is ook de basiskleur van de stola van de voorgangers en het kleed over de lezenaar. Groen als verwijzing naar vernieuwend leven dat het geloof in God je schenkt.

Bloemen/ vaste planten in de Floriade kloostertuin

Maria

In geen enkele kloostertuin ontbreekt het beeld van Maria. De moeder van Jezus is een inspiratiebron.
Arnold Janssen, de stichter van de drie kloosters in Steyl, had een bijzondere devotie tot Maria: 'Ik zie het beeld van mijn goede moeder voor mij, zoals zij mij gevoed en tot het goede heeft opgevoed, en zoals zij ook voor mij heeft gebeden toen ik ver van het huis van mijn ouders verbleef ' (Arnold Janssen 1860).
In de kloostertuin in Steyl zijn dan ook een speciale Mariagrot en een Zeven Smarten-grot die herinneren aan het verdriet van Maria.

onderhoud

Bij het Mariabeeld op de Floriade staan witte rozen (geschonken door Geert Moren, www.rosamundo.nl). Een verwijzing naar haar zuiverheid, haar onvoorwaardelijke liefde vanuit haar hart die Jezus aan het licht brengt.

Het devies van Arnold Janssen was: 'Leve het Heilig Hart in het hart van de mensen'..

Groenten

Kloosters waren zelfvoorzienend. Ook bij de kloosters in Steyl staan fruitbomen, bessen en zijn moestuinen aangelegd om de vele mensen te voeden die daar leven. In de mini-kloostertuin op de Floriade is alleen plaats voor een paar soorten groenten, waaronder ook een aantal zogenaamde 'vergeten' groenten en wat aardbeien.

Groenten in de Floriade kloostertuin

Knolselderij

Er is een apart bed met knolselderij, geschonken, aangelegd als mini-proeftuin en verzorgd door Luc Berndsen, die de verschillende stadia van deze plant toont. Hij is een teler uit Venlo die zijn bedrijf begon nadat hij een aantal jaren in de moestuin van een klooster in Noord-Spanje had gewerkt.

'Vergeten groenten' in de Floriade kloostertuin

Bank en Dank

De bank bij de moestuin is een heel bijzondere bank. Groot en zichtbaar staat er respect en hoop.

Allerlei namen zijn er in gekerfd. Het zijn de namen van de jongens die in deze tuin werken en op zoek zijn naar een nieuwe toekomst met een baan. Zij komen 's morgens vroeg om te schoffelen en te wieden en zijn verdwenen als de bezoekers binnenstromen. Het is gift van hen aan ons allen, om wat tot rust te komen, stil te staan bij allen die deze tuin vorm gaven:
- de leerlingen en hun docenten van Helicon
- De groene campus in Helmond
- de mensen van de Floriade die het Missiehuis in Steyl het stukje grond aanboden,
- de mensen van de Floriade die heggen snoeien, de bomen verzorgen en aanvullende bloeiende planten leveren
- de mensen van Emmaus-Feniks die zaden opkweken en zij die de plantjes uitplanten in deze tuin.

Eveneens dank ook aan de betrokkenen van het missiehuis die de wenskaartjes op hun goede plek brengen, voor gastvrijheid zorgen en voor al die stille zorgers op de achtergrond waarmee we leven delen.
Dank aan de sponsors van deze tuin: